Masz w domu piloty do telewizora czy pilotów? Pytanie brzmi absurdalnie, bo odpowiedź czujemy bez zastanowienia. Piloci siedzą w kokpicie, piloty leżą na stole. Dokładnie ten sam mechanizm rządzi słowem agent, tylko że tutaj wiele osób łapie się za głowę, widząc formę agenty.
Zbieram pod swoimi materiałami komentarze w rodzaju "to się mówi agenci, nie agenty". Rozumiem odruch. Odruch jest jednak mylny, a rozstrzygnięcie jest starsze niż cała moda na sztuczną inteligencję.
Człowiek to agent, program to agent. Ale w liczbie mnogiej już nie
Polszczyzna ma narzędzie, którego angielski nie ma: rodzaj męskoosobowy i niemęskoosobowy. Kiedy rzeczownik oznacza człowieka, w mianowniku liczby mnogiej dostaje końcówkę osobową. Kiedy oznacza przedmiot lub program, dostaje końcówkę nieosobową.
Stąd agenci wywiadu i agenci ubezpieczeniowi, ale agenty w systemie informatycznym. Ten sam wzorzec działa w słowie klient: klienci stoją w kolejce do kasy, a klienty pocztowe instalujesz na komputerze. To nie jest kwestia gustu ani niechlujstwa, tylko sposób na odróżnienie osoby od oprogramowania w jednym zdaniu.
Poradnia PWN wracała do tego cztery razy
Najciekawsze jest to, jak długa jest ta historia. Poradnia Językowa PWN odpowiadała na pytanie o agenty i klienty komputerowe czterokrotnie, na przestrzeni ponad dwudziestu lat, i za każdym razem doszła do tego samego wniosku.
| Rok | Ekspert | Rozstrzygnięcie |
|---|---|---|
| 2003 | prof. Mirosław Bańko | nazwy programów odmieniają się jak "pies": te klienty, te agenty |
| 2008 | prof. Mirosław Bańko | "agenty" poprawne, analogicznie do pilot/piloty |
| 2025 | dr Rafał Sidorowicz | "agenty AI" to termin informatyczny, nie błąd |
| 2025 | dr Rafał Sidorowicz | różnica dotyczy wyłącznie mianownika i biernika liczby mnogiej |
Warto zwrócić uwagę na niuans z 2003 roku. Profesor Bańko przyznał wtedy, że sam skłaniał się początkowo ku formie "ci klienci", bo widział w niej sympatyczne uczłowieczenie programu, ale uznał przewagę tego, jak mówi środowisko informatyczne. Rozstrzygnął zwyczaj językowy, nie dekret. W 2025 roku dr Sidorowicz dodał, że słowo w znaczeniu informatycznym trafiło do słowników ortograficznych z kwalifikatorem branżowym ponad osiem lat wcześniej.
Gdzie kończy się różnica
To najczęstsze miejsce na nadgorliwość. Skoro "agenty", to pewnie wszystko trzeba odmieniać inaczej? Nie. Odmiana rozjeżdża się tylko w dwóch przypadkach liczby mnogiej.
- Mianownik: te agenty pracują w tle (nie: ci agenci)
- Biernik: konfiguruję agenty (nie: konfiguruję agentów)
- Dopełniacz: zespoły agentów AI, używam agentów (bez zmian)
- Liczba pojedyncza: jeden agent, jednego agenta, tym agentem (bez zmian)
Za rzeczownikiem idzie reszta zdania: nowe agenty, a nie nowi agenci. Agenty założyły, a nie agenci założyli. Dlatego w tytule wpisu o tym, jak agenty OpenAI założyły sobie tajne forum, ta forma nie jest literówką ani wygłupem. To świadomy wybór, który od razu mówi, że chodzi o programy, a nie o ludzi z teczkami.
Sprawdzić można u źródła, w czterech odpowiedziach Poradni PWN: agenty i klienty komputerowe, agenty, Agenty AI oraz Agenty raz jeszcze.
Precyzja w nazywaniu rzeczy przydaje się nie tylko w komentarzach. Kiedy piszesz polecenie do modelu, ta sama dokładność decyduje o tym, czy dostaniesz odpowiedź, o którą chodziło. Uczę tego w kursie Skuteczne Prompty.